Đất Gia Định xưa

Tiêu đề: Đất Gia Định xưa
Tác giả: Sơn Nam
Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh (năm 198x)
--------------------------------------------------

(hình lấy từ sachxua.net)

Tên gọi Gò Vấp vì nơi ấy xưa kia là một ngọn đồi trồng nhiều cây vấp. Tương tự, vùng Hóc Môn trước đây chính là một cái hóc trồng nhiều cây môn. Cũng như thế, Bến Tre đất cũ chính là nơi trồng rất nhiều tre (sao không gọi Bến Dừa nhỉ? Chứng tỏ hồi xưa tre ở đây phải nhiều lắm lắm). Còn cù lao ông Chưởng mang ý nghĩa tưởng niệm Chưởng cơ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh...

Những chi tiết thú vị như vậy các bạn có thể tình cờ tìm thấy trong cuốn "Đất Gia Định xưa" này đây. Nhưng địa danh chỉ là một trong nhiều minh họa nhỏ cho những nội dung lớn hơn được nêu trong cuốn sách, đó là viết về vùng đất Gia Định xưa, vào cái thuở vừa được khai hoang lập ấp cho tới khi nên dáng nên hình. Thực ra, sách không chỉ nói riêng vùng Gia Định (một phần của Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh sau này) mà còn mở rộng ra cho khắp cả vùng Nam Bộ.

"Việc khẩn hoang rõ ràng là diễn ra rất phức tạp."

Từ xa xưa, vùng đất này đã có một số tộc người sinh sống. Nhưng trải qua năm tháng, họ rốt cuộc đã không thể chịu đựng được cảnh nước nôi lũ lụt và điều kiện thiên nhiên còn quá hoang sơ nơi này nên mới bỏ đi lên vùng đất cao ráo hơn, chính là vùng Biển Hồ (Campuchia) ngày nay. Chỉ từ khi dân Việt từ miền ngoài vào đây, cộng thêm một số người Hoa... vượt biển tìm tới, đã cải tạo thành công vùng phèn chua, ngập úng, nước lớn nước ròng này thành những làng quê trù phú, ruộng đồng thẳng cánh có bay. Họ đã đem sức người đào vét tạo nên một hệ thống chằng chịt những kênh mương mới, cải tạo lại dòng chảy, chiến đấu với cá sấu, cọp hùm, và tìm mọi cách để có thể tận dụng ưu thế màu mỡ phù sa của đất đai để rồi sinh tồn và phát triển ngày một đông đúc, giàu có. Biết được như vậy, ta càng thêm trân trọng và kính phục công lao của ông cha thuở xưa đã lao động quên mình, để lại cho con cháu ngày nay một dải giang sơn đẹp hơn lụa là gấm vóc.

Một nội dung lớn khác cũng được nêu bật trong sách đó là sự tổ chức xã hội từ thấp (làng, xã, thôn, ấp) tới cao (trấn, phủ, tỉnh) ở vùng Nam Bộ xưa. Những người di dân vào đây vốn thuộc rất nhiều thành phần, tầng lớp, kẻ giàu người nghèo, quý tộc, bần nông, những phường thảo khấu, hay phạm nhân đi đày, hoặc kẻ chạy trốn... đều có cả. Nhưng đa phần trong số họ là những con người có dũng khí, khi ra đi mang theo một niềm hi vọng lớn lao về cuộc đời mới bớt khốn khó hơn, được tự do hơn. Tác giả đã rất kì công khi đưa vào sách khá nhiều số liệu, dẫn chứng nhằm minh họa cho tình hình xã hội lúc bấy giờ, từ số lượng làng ấp được lập thành ở một số địa phương chính, số hộ dân trong các làng ấp, diện tích các sở ruộng của những điền chủ, đại điền chủ có tiếng thời đó, hay tiền lương được nhận và tô thuế phải nộp của tá điền và dân lao động... Thiết nghĩ đây là một tài liệu hữu ích và cơ bản cho những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về Nam Bộ xưa, hoặc chỉ đơn giản là để có thể hiểu cặn kẽ hơn mỗi khi đọc truyện hay xem phim của Hồ Biểu Chánh.

Tác giả cuốn sách này là một nhà nghiên cứu rất am hiểu về Nam Bộ, nhà văn Sơn Nam. Tên tuổi của ông có lẽ đã quen thuộc với nhiều người trong chúng ta. Ông còn được gọi bằng những danh xưng gần gũi như "Ông già Nam Bộ", hay "Nhà Nam Bộ học"... Riêng với tôi, điều khiến tôi cảm thấy lôi cuốn hơn khi đọc "Đất Gia Định xưa" đó chính là cái duyên cái nợ cái tình của bản thân với vùng đất phương nam này. Vốn quê gốc bắc, sinh trưởng ở trung, nhưng từ khi vào Sài Gòn đi học, có nhiều dịp được sống cùng những con sông cái nước đã khiến tôi yêu tự bao giờ con người và cảnh vật miền nam. Có khi tôi tự hỏi, không biết có phải kiếp trước mình chính là một người con của Nam Bộ không nữa, mà sao giờ gặp mặt lại cảm thấy rất đỗi thân thuộc yêu thương.
Tôi thật sự thích cuốn sách này, một tài liệu nghiên cứu có giá trị, một cuốn sách tham khảo thú vị và hữu ích. Biết đâu, bạn cũng sẽ thế!

Nhà Tây Sơn

Tiêu đề: Nhà Tây Sơn
Tác giả: Quách Tấn, Quách Giao
Nhà xuất bản Trẻ (bản in năm 2011)
------------------------------------------

Những ai yêu thích lịch sử, muốn tìm về lịch sử hoặc đơn giản là mang đôi chút tư tưởng hoài cổ sẽ tìm thấy được rất nhiều điều mới mẻ và quý báu từ cuốn sách này. Đây trước hết là một công trình nghiên cứu có giá trị về mặt tư liệu về một triều đại ngắn ngủi nhưng oai hùng trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, nó cũng có thể được xem như một tập tiểu thuyết dã sử nhỏ gọn, đủ sức làm cho người đọc cảm thấy hứng thú và cuốn hút để có thể đọc một mạch từ chương này sang chương khác mà không cảm thấy khô khan, ngộp thở với những số liệu, chứng cứ như khi tiếp xúc với những cuốn sách mang tính hàn lâm, giáo khoa khác.

Câu chuyện được bắt đầu từ thuở khai thôn lập ấp nơi vùng đất Tây Sơn của dòng họ Hồ vốn là tổ ba đời của ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ cho đến khi Gia Long xưng đế hiệu, nhưng trọng tâm vẫn là từ khi ba anh em nhà Tây Sơn bắt đầu mưu nghiệp lớn cho tới khi nhà Tây Sơn bị sụp đổ. Giai đoạn trên thật sự không dài, tính ra chỉ 24 năm, nhưng đó lại là lúc lịch sử thế giới chứng kiến sự rục rịch chuyển mình từ xã hội phong kiến lạc hậu sang nền sản xuất công nghiệp hiện đại. Các tác giả không chỉ tập trung riêng vào những chiến công hiển hách của ba anh em nhà Tây Sơn (không riêng gì Nguyễn Huệ) trong suốt quá trình nam chinh, bắc chiến, diệt trừ ngoại xâm, mà sách còn cung cấp thêm nhiều thông tin mới mẻ và thú vị về nhiều nhân vật lịch sử, tướng lãnh đương thời khác. Nội dung cuốn sách đã khái quát một cách khá đầy đủ quá trình hình thành, xây dựng, củng cố rồi tan rã của một triều đại mà tiếng vang của nó vẫn còn vọng đến mai sau. Những câu chuyện được kể đã hé lộ những nguyên nhân phải nói là hết sức đáng tiếc từ bên trong lẫn bên ngoài (nhưng có lẽ chủ yếu vẫn là từ bên trong) đã dẫn đến kết cục bi thảm của những vị anh hùng mà tư tưởng canh tân của họ đáng ra đã có thể thúc đẩy nhanh hơn quá trình phát triển của đất nước.

Sách được biên soạn bởi hai nhân sĩ xứ Bình Định, đó là nhà văn lão thành Quách Tấn và con trai ông, Quách Giao. "Tác phẩm này là kết quả của một tâm huyết lớn, khao khát thể hiện lại sự thật  lịch sử trên chính mảnh đất chôn nhau cắt rốn của tác giả."(*) Đồng thời, đó còn là sự thể hiện tấm lòng tôn kính, tưởng nhớ của nhân dân, nhất là những người con đất võ, đối với các vị anh hùng dân tộc.

Lịch sử luôn để lại cho hậu thế những bài học thật quí báu và việc đọc những tác phẩm giàu tính tư liệu như Nhà Tây Sơn cũng là một cách học sử hiệu quả vậy.

--------------
(*) trích trong Lời đầu sách

Secrets, Lies and Democracy

Title: Secrets, Lies and Democracy (1994)
Author: Noam Chomsky – David Barsamian
_____________________

Đây là quyển sưu tập những bài phỏng vấn Noam Chomsky (giáo sư ngôn ngữ học của MIT, nhưng nổi tiếng ở phê bình chính trị) thực hiện bởi David Barsamian, trên một phạm vi chủ đề rộng lớn, từ những vấn đề của xã hội Mỹ như dân chủ, quyền của tầng lớp lao động, y tế, an sinh, đến chính sách đối ngoại của Mỹ đối với các nước nghèo ở Nam Mỹ và châu Á.

Trong phạm vi một quyển sách (rất) nhỏ và trong hoàn cảnh trả lời phỏng vấn, Noam Chomsky chỉ trình bày những nhận định chung nhất xoay quanh các vấn đề to lớn trên. Do đó sách phần nào thiếu đi nhiều chi tiết, số liệu và trích dẫn cụ thể. Tuy nhiên sẽ là một nguồn tham khảo thú vị cho những ai không quá bận tâm đến chính trị.

Những ai đã từng đọc Noam Chomsky đều ấn tượng ở ông một cái nhìn mới mẻ, độc lập, đứng về phía người lao động, quần chúng. Ông cực lực phản đối những thủ đoạn của các tập đoàn tư bản để thu gặt nhiều quyền lợi mà quên đi đời sống của người dân. Không giống như nhiều người đấu tranh dân chủ chỉ xoay quanh lý lẽ suông, Noam Chomsky sở hữu một tư duy độc lập (critical thinking), sự hiểu biết uyên thâm sau hàng chục năm theo dõi các sự kiện lịch sử, chính trị, kinh tế. Những điều ấy khiến cái nhìn của ông khách quan và thuyết phục hơn hẳn.

Có thể nhiều người Mỹ không thích lối suy nghĩ của ông, nhưng tui đoán là Noam Chomsky sẽ được yêu thích ở nhiều quốc gia, đặc biệt là châu Âu, châu Á và những nước (ganh) ghét Mỹ. Cũng cần lưu ý là quyển sách xuất bản vào năm 1994, cách đây 20 năm nên một số chính sách đã thay đổi đi nhiều.

Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi–Tập 3

Title: Follow Your Heart – Finding Purpose in your Life and Work
Author: Andrew Matthews

Bản dịch: Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi – tập 3
Người dịch: Dũng Tiến – Thúy Nga
NXB Trẻ (2011)
----------------------------------------

Đây là tập thứ ba trong bộ sách “Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi” do Dũng Tiến – Thúy Nga dịch từ tác giả Andrew Matthews (xin nhắc lại rằng, ngoài thị trường hiện giờ có rất nhiều quyển sách có tựa rất giống, khi mua xin kiểm tra tên tác giả và dịch giả). Cũng như quyển đầu tiên “Being Happy”, phương châm của quyển này là thay đổi cách suy nghĩ của chúng ta về bản thân và công việc để cảm thấy hài lòng hơn với cuộc sống hiện tại và vươn tới thành công.

Sách trình bày những nguyên tắc suy nghĩ và làm việc tích cực cần thiết trong cuộc sống, làm thế nào để tập yêu thích công việc hiện tại, tìm kiếm niềm đam mê và kiên trì theo đuổi nó. Tác giả cố gắng trả lời rất nhiều câu hỏi xung quanh chủ đề này, chỉ ra những quan điểm về công việc, tiền bạc mang tính tiêu cực và cách để cải thiện tình hình. Nếu bạn cảm thấy không hài lòng với công việc, cuộc sống và bản thân thì quyển sách này sẽ là nguồn tham khảo, động viên rất bổ ích.

Tuy nhiên đối với người khá hài lòng với cuộc sống hiện tại như tui thì quyển sách này không thật sự ấn tượng, so với quyển đầu tiên “Being Happy”. Nội dung không được phong phú, ngoài việc tác giả cố lặp đi lặp lại phương châm tự hài lòng với cái mình đã có và theo đuổi đam mê. Nhiều mục tui không hiểu tác giả muốn nói gì vì quá ngắn và mơ hồ. Nhiều lời khuyên khá sáo rỗng, sến rện, ví dụ minh họa hơi ít và đa số mang tính giả tưởng và chủ quan.

Dẫu sao tui vẫn nghĩ rằng chúng ta có thể thu nhặt được nhiều bài học bổ ích qua quyển sách nhỏ này.

You are Not so Smart

Title: You are not so smart
Author: David McRaney
_____________________________

Một quyển sách rất hay về Tâm lý học! Đối với những người hứng thú với tư duy nhưng lại không đủ thì giờ để nghiên cứu bài bản thì đây là một quyển vỡ lòng về Tâm lý học rất tốt. Nội dung của quyển sách, như tiêu đề ghi rõ, là chỉ ra những sai lầm trong lập luận và nhận thức của con người, mà nguyên nhân sâu xa là do cách hoạt động của bộ não chúng ta khác xa với những gì chúng ta vẫn tưởng tượng.

Những năm cuối thế kỷ 20 khi nền kinh tế thị trường phát triển cực kỳ mạnh mẽ, các tập đoàn có nhu cầu quảng bá sản phẩm trên các phương tiện truyền thông, tìm đủ mọi cách để móc túi khách hàng, từ đó sự đầu tư vào nghiên cứu tư duy con người cũng tăng nhanh. Nhờ các thiết bị đo đạc hiện đại và các phương pháp nghiên cứu mới, người ta đã tìm hiểu được nhiều hiện tượng tâm lý của con người mà đi ngược với quan điểm truyền thống. Quyển sách này trình bày những hiện tượng tâm lý như thế.

Tôi thích hầu hết các chương trong sách. Một trong những chương ấy là “Self-Handicapping”: Trước khi làm điều gì đó lớn lao, chúng ta thường tự tạo sẵn những cái cớ để biện hộ cho sự thất bại (và vì thế ta thất bại!). Một chương khác là “Confabulation”: Chúng ta thường tự tạo ra những ký ức giả để tự biện hộ. Và còn rất nhiều điều thú vị khác. Điều đáng nói ở đây là tất cả chúng ta mắc những sai lầm đó một các vô ý thức, giống như ai cũng tin ký ức của mình là chính xác chứ không thừa nhận đó chỉ là sự pha trộn của một ít sự thật và đa phần là trí tưởng tượng.

Đặc điểm nổi bật của sách là tính khoa học. Tất cả những kết luận đều dựa trên những nghiên cứu khoa học, từ những thí nghiệm người thật việc thật có tính thuyết phục cao. Những thí dụ nêu ra rất gần gũi với cuộc sống thường nhật khiến nội dung sách trở nên dễ hiểu. Ngoài ra lối dẫn dắt của tác giả rất tự nhiên, hóm hỉnh.

Tôi đã tìm thấy ở quyển sách nhiều điều bổ ích, ít ra nó giúp tôi nhận ra những sai lầm trong quá khứ và hi vọng từ nay sẽ suy nghĩ cẩn thận hơn. Đang nóng lòng chờ phiên bản bìa mềm của quyển thứ hai (You are now less dumb) sẽ được tung ra vào tháng 8 năm nay.

Timebound (Chronos Files #1)

Title: Timebound (Chronos Files, tập 1)
Author: Rysa Walker
---------------------------------------

Đây là quyển đầu tiên trong bộ Chronos Files (thực ra tui đọc xong quyển này mới biết, hic). Vẫn là chủ đề du hành vượt thời gian, nhưng đây là truyện hướng tới đối tượng trẻ tuổi và giải trí chứ không phải là khoa học viễn tưởng.

Câu chuyện xoay quanh cô bé Kate, 17 tuổi, có khả năng du hành qua thời gian và không gian. Cùng với sự hỗ trợ của một vài nhân vật khác, cô phải tìm cách chống lại âm mưu thống trị thế giới của Saul, ông ngoại cô. Tuy nhiên hầu hết quyển đầu tiên là dành thiết lập nền tảng cho các diễn biến tiếp theo: giải thích hệ thống Chronos cho phép các nhà nghiên cứu trở về quá khứ, những sự kiện quái lạ xảy ra xung quanh Kate dẫn cô đến khả năng đặc biệt của mình… Phần nửa sau của quyển này là chuyến du hành của Kate về quá khứ để ngăn chặn âm mưu giết bà ngoại của mình.

Là một cây bút mới (đây là tác phẩm đầu tay của cô) nhưng tác giả đã thử thách bản thân với một bộ truyện nhiều tập. Tuy nhiên cô đã rất thành công! Mặc dù là truyện nhiều tập nhưng không vì thế mà diễn biến câu chuyện trở nên lề mề nặng nề. Ngược lại, tình tiết diễn ra rất nhanh, dồn dập khiến độc giả nhiều lúc phát ngộp và phải khựng lại để suy ngẫm dần. Đặc biệt, các chi tiết trong truyện đều gắn kết với nhau, bằng cách này hoặc cách khác. Đồng thời, vì các nhân vật có thể thay đổi quá khứ nên tình huống truyện thay đổi rất nhanh, rất khó đoán trước, và vì thế khiến nội dung truyện cực kỳ hấp dẫn.

Khung cảnh và diễn biến trong truyện diễn ra như một bộ phim: chiếc chìa khóa Chronos tỏa ánh sáng xanh dịu, các nhân vật kéo “màn hình ánh sáng” khi chuẩn bị du hành vượt thời gian, cảnh ngày hội Expo ở Chicago náo nhiệt tưng bừng với hàng trăm ngàn người đổ xô đến tham quan, mê cung tối tăm trong khách sạn của gã bác sĩ bệnh hoạn… Cảm xúc các nhân vật cũng rất tự nhiên như tính bướng bỉnh và bồng bột của Kate, sự ghen tuông của Trey và Kiernan, tính thô cộc của Connor, tính bảo thủ của Katherine,…

Đối với những độc giả chưa quen với nội dung phức tạp thì quyển này sẽ khiến bạn đau đầu. Một phần vì set-up của câu chuyện khá nhập nhằng. Vẫn còn nhiều chi tiết trong truyện mà tui chưa hiểu được. Một chỗ mà tui chưa ưng ý lắm là truyện này có hơi tí thiên về phụ nữ: hầu hết các nhân vật thường xuyên xuất hiện là nữ (Kate, Katherine, Prudence) và họ dành quá nhiều thời gian để nói chuyện, tranh luận, hăm dọa hơn là hành động. Có lẽ vì tác giả là nữ chăng???

Dẫu sao, một quyển truyện tiếng Anh khá dài (370 trang) đã khiến tui đọc hết trong vòng một tháng thì chắc chắn có một sức hút lớn. Hi vọng các bạn sẽ thích thú quyển này và các tập tiếp theo.

Ghi chú: Quyển này sẽ được xuất bản vào ngày 1/1/2014, tức là một tuần sau. (Phiên bản cũ, Time’s twisted arrow, được tung ra vào tháng 9/2012).

Roots of Human Behavior

Author: Viktor Reinhardt
Publisher: Animal Welfare Institute

===============

Ý tưởng của quyển sách này rất đơn giản: Sự tương đồng giữa hành vi con người và các loài động vật khác, đặc biệt loài linh trưởng như vượn, chó mèo. Chúng ta sẽ thấy động tác gãi đầu bứt tai khi gặp vấn đề nan giải, sự khóc lóc sợ hãi, động thái cúi rạp người bái phục, những cái ôm cảm thông,… đều có nguồn gốc sâu xa từ thủy tổ của chúng ta: loài vượn, và cùng chung đặc điểm với nhiều loài vật khác.

Sách chủ yếu là hình chụp các hành vi của con người và những hành vi tương tự ở động vật khác, kèm theo một vài giải thích cực kỳ ngắn gọn, nhiều khi khá trẻ con. Mặc dù ý tưởng viết rất hay nhưng bạn sẽ hơi tiếc tiền khi mua quyển sách này vì bạn sẽ đọc hết trong vòng … nửa tiếng đồng hồ. Nhiều hình chụp khá nghiệp dư, không thật đặc sắc và tiêu biểu khiến quyển sách có vẻ hơi sơ sài, thiếu sự đầu tư kỹ lưỡng.